# Bağımsız çekirdek enerji güvenliği yöntemi

**Model:** `independent-core-index-195-v2`
**Araştırma tarihi:** 2 Eylül 2026
**Kapsam:** 195 ülke, 8 boyut, 374 aday ölçüm ve 34 çekirdek gösterge ailesi

## Ne ölçülüyor?

Model önce mümkün olduğunca geniş bir aday gösterge kütüphanesi kurar. Kütüphanedeki
374 kayıt; ham seri, alternatif formül, ayrıştırma, stres testi ve bağlamsal ölçüleri de
içerir. Bu kayıtların her biri puanda bağımsız ağırlık almaz. Aynı bilgiyi tekrar eden
ölçüler bir bilgi ailesinde toplanır; kuramsal uygunluk, kaynak kalitesi, ülkeler arası
karşılaştırılabilirlik, uygulanabilirlik ve çifte sayım denetiminden geçen 34 aile çekirdek
modeli oluşturur.

Sekiz boyut şunlardır:

1. D1 — Yeterlilik ve kullanılabilirlik
2. D2 — Erişilebilirlik ve bağlantı
3. D3 — Satın alınabilirlik ve fiyat istikrarı
4. D4 — Güvenilirlik ve hizmet kalitesi
5. D5 — Dayanıklılık ve uyum kapasitesi
6. D6 — Çevresel sürdürülebilirlik
7. D7 — Sosyal adalet ve hakkaniyet
8. D8 — Yönetişim ve stratejik özerklik

## Seçim kapıları

Bir adayın çekirdek aileye girebilmesi için aşağıdaki denetimlerden geçmesi gerekir:

- enerji güvenliği kavramıyla açık ve tekil bir kuramsal ilişki;
- hesaplanabilir tanım, birim, yön ve ülke-yıl gözlemi;
- denetlenebilir birincil veya resmî kaynak;
- ülkeler arasında yeterli karşılaştırılabilirlik;
- yalnız ilgili enerji sistemi bulunan ülkelerde koşullu uygulanabilirlik;
- güçlü korelasyon veya aynı ham girdiden doğan çifte ağırlığın önlenmesi;
- sonuç, risk, kapasite ve politika değişkenlerinin yorumda ayrılması.

## Güncel ölçüm hattı

34 ailenin 22'si mevcut gerçek gözlemlere bağlanmıştır:

- 5 doğrudan kavramsal eşleşme;
- 10 kısmi yapı;
- 7 açıkça etiketlenmiş vekil ölçüm;
- 12 araştırma gerektiren ve bu nedenle boş bırakılan aile.

Eşleme türü her ülke ve aile kaydında yayımlanır. Kısmi yapı veya vekil gözlem,
doğrudan ölçüm gibi sunulmaz. Girdi dosyalarının SHA-256 izleri, gözlem yılı, kaynak,
güncellik ve eski gözlem bayrağı veri soyunda tutulur.

## Normalizasyon

Yöntemsel olarak savunulabilir sabit eşikler bulunan seriler doğrusal 0–100 çapasına
dönüştürülür. Sabit eşik bulunmayan seriler, o anda gözlenen ülke örneklemindeki sıra
yüzdeliğine dönüştürülür. Düşük değerin güvenli olduğu ölçüler ters çevrilir. Logaritmik
dağılan serilerde yüzdelik sıralamadan önce log dönüşümü uygulanabilir. Kullanılan yöntem
her bileşenin eşleme kaydında belirtilir.

## Ağırlık ve toplama

Her boyut toplam puanın sabit %12,5'ini taşır. Bir boyuttaki çekirdek aileler o boyutun
ağırlığını eşit paylaşır. Gözlenen sabit ağırlık toplamı `W`, gözlenen ağırlıklı puan toplamı
`K` ise geçici nokta tahmini `K / W` olarak gösterilir.

Bu nokta tahmini eksik veriyi doldurmaz. Eksik sabit ağırlık `1 − W` korunur ve matematiksel
sınırlar birlikte yayımlanır:

- alt sınır: `K`;
- üst sınır: `K + (1 − W) × 100`.

Sınırlar eksik değerlerin sırasıyla 0 ve 100 olduğu iki uç senaryodur; veri tabanına değer
eklemez ve tahmin değildir.

## Skor ve sıralama statüleri

- **Geçici sıralamalı:** 8/8 boyut gözlenir, en az 17/34 aile ölçülür ve sabit aile
  ağırlığının en az %50'si gözlenir.
- **Keşifsel, sıralamasız:** en az 6 boyut gözlenir fakat sıralama kapılarından biri eksiktir.
- **Yetersiz kapsam:** 3–5 boyut gözlenir; yalnız geniş belirsizlikli bir nokta tahmini verilir.
- **Skor yok:** üçten az boyut gözlenir; sayısal sonuç üretilmez.

Eksik gözlem hiçbir koşulda sıfır, bölge ortalaması veya sentetik değerle doldurulmaz.
Puan ve sıralama sonuçları resmî istatistik ya da doğrulanmış nedensel ölçüm değildir;
karşılaştırmalı araştırma ve veri boşluğu teşhisi için yayımlanır.

## Güncellik

Model en son mevcut ülke-aile gözlemlerinden bir kesit üretir. Aile ve ülkelerin gözlem
yılları farklı olabilir. En güncel gözlem yılından beş yıldan daha eski değerler atılmaz;
`stale` olarak işaretlenir ve ülke dosyasında en eski/en yeni yıl aralığı gösterilir.

## Tekrar üretim

Kaynak TSV, eşleme sözleşmesi ve mevcut gerçek gözlem havuzu
`scripts/build-independent-core-index.mjs` ile deterministik JSON ürünlerine dönüştürülür.
Testler ülke, boyut ve aile paydalarını; benzersiz kimlikleri; eksik veri politikasını;
sıralama kapısını; belirsizlik sınırlarını; Node ve Worker uçlarının eşliğini denetler.

## Güncel sürüm özeti

Geniş araştırma kütüphanesi **374** aday ölçümden oluşur. Bunlardan **34** çekirdek
gösterge ailesi seçilmiştir; **22 + 12 = 34** dağılımı, 22 ailenin gerçek ölçüm hattına
bağlı ve 12 ailenin araştırma gerektirdiği için `null` olduğu anlamına gelir.

Boyutların sabit ve eşit ağırlığı **8 × 12.5% = 100%** biçimindedir. Geçici nokta
tahmini yalnız **>=3** boyut gözlendiğinde üretilir. Geçici sıralama kapısı
**8/8 + >=17/34 + >=50%** kuralıdır.

Bu sürümde 195 ülkenin **193**'ünde sayısal geçici tahmin vardır. Statü hesabı
**162 + 29 + 2 + 2 = 195** şeklindedir: 162 geçici sıralamalı, 29 keşifsel ve
sıralamasız, 2 yetersiz kapsamlı, 2 skorsuz ülke.

Eksik aileler `null` kalır; sıfırla, bölge ortalamasıyla, enterpolasyonla veya sentetik
değerle doldurulmaz. Nokta tahmini `K / W`, belirsizlik alt sınırı `K`, üst sınırı
`K + (1 - W) × 100` olarak birlikte yayımlanır. Bu sınırlar eksik veriye ilişkin uç
senaryolardır; doldurulmuş gözlem veya tahmin değildir.